به گزارش خبرگزاری ایمنا، در اقتصاد جهانی، بازار انرژی یکی از حساسترین و تأثیرگذارترین بازارها بر سایر بخشهای اقتصادی به شمار میرود. نفت بهعنوان یک کالای راهبردی ، نهتنها منبع اصلی تأمین انرژی در بسیاری از کشورهاست، بلکه نقشی تعیینکننده در هزینههای حملونقل، تولید صنعتی، کشاورزی و حتی قیمت نهایی کالاهای مصرفی دارد. به همین دلیل، هرگونه اختلال در عرضه یا تغییر در مسیرهای انتقال نفت میتواند به سرعت به افزایش قیمتها در بازارهای جهانی منجر شود و زنجیرهای از پیامدهای اقتصادی را در سطح بینالمللی ایجاد کند.
یکی از مهمترین نقاط حساس در این معادله، گلوگاههای ژئوپلیتیکی انتقال انرژی است؛ مناطقی که بخش قابل توجهی از تجارت جهانی نفت از آنها عبور میکند. در میان این گذرگاهها، تنگه هرمز جایگاه ویژهای دارد، زیرا بخش بزرگی از صادرات نفت خاورمیانه از طریق این مسیر به بازارهای جهانی میرسد. به همین دلیل هرگونه تنش سیاسی یا نظامی در این منطقه میتواند بلافاصله بر قیمت جهانی نفت، هزینههای حملونقل و در نهایت بر قیمت کالاها در اقتصادهای مختلف جهان تأثیر بگذارد.
ریسک ژئوپلیتیکی
زهرا فتورهچی، استاد دانشگاه و کارشناس اقتصادی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: از زمانی که در پایان فوریه تنش و درگیری میان ایران و محور صهیونی- آمریکایی آغاز شد، قیمت نفت بهطور مداوم رو به افزایش گذاشته است. هفته گذشته حتی قیمت هر بشکه نفت خام از مرز ۱۱۰ دلار عبور کرد. بخشی از این افزایش قیمت به موقعیت راهبردی ایران مربوط میشود؛ کشوری که بر تنگه هرمز تسلط دارد. این گذرگاه باریک میان خلیج فارس و دریای عمان یکی از مهمترین شریانهای انرژی جهان است و حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند.
وی افزود: با این حال دونالد ترامپ در سخنرانی چهارشنبه خود تلاش کرد این نگرانی را کماهمیت جلوه دهد. او تأکید کرد که آمریکا منابع عظیمی از نفت و گاز در اختیار دارد و به نفت خاورمیانه وابسته نیست. به گفته او، «ما اکنون بهطورکامل از خاورمیانه مستقل هستیم و با این حال برای کمک به آنجا حضور داریم. ما مجبور نیستیم آنجا باشیم. ما به نفت آنها نیازی نداریم.»
کارشناس اقتصادی گفت: اما این روایت یک واقعیت مهم را نادیده میگیرد، نفت کالایی جهانی است. حتی اگر ایالات متحده بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان باشد، اقتصاد این کشور همچنان به شبکه تجارت بینالمللی وابسته است. آمریکا کالاهای متعددی را از کشورهای دیگر وارد میکند و وقتی هزینه انرژی در سطح جهانی افزایش پیدا میکند، اقتصاد آمریکا نیز ناگزیر تحت تأثیر آن قرار میگیرد.
فتورهچی تاکید کرد: در شرایطی که ایران یا عبور نفتکشها از تنگه هرمز را محدود میکند یا بهاحتمال زیاد برای عبور آنها عوارضی سنگین—تا سقف دو میلیون دلار—در نظر میگیرد، شرکتهای حملونقل با انتخاب دشواری روبهرو هستند؛ یا باید مسیرهای طولانیتر را طی کنند یا این هزینههای اضافی را بپردازند. در هر دو حالت، هزینههای لجستیکی به شکل محسوسی افزایش پیدا میکند.
وی ادامه داد: این افزایش هزینهها اکنون در بخشهای مختلف اقتصاد آمریکا خود را نشان میدهد. حتی بزرگترین خردهفروش جهان نیز تحت فشار قرار گرفته است. آمازون پنجشنبه اعلام کرد که از اواخر همین ماه، ۳.۵ درصد هزینه اضافی از فروشندگان شخص ثالث دریافت خواهد کرد. همزمان شرکتهای بزرگ حملونقل همچون UPS و FedEx نیز نرخهای خود را افزایش داده و بیش از ۲۵ درصد هزینه اضافی سوخت به خدمات خود افزودهاند. خدمات پستی ایالات متحده نیز اعلام کرده است که از بیستوهفتم آوریل، ۸ درصد هزینه اضافی اعمال خواهد کرد.
کارشناس اقتصادی تصریح کرد: در هفتههای گذشته بسیاری از کشورها برای کنترل بازار از ذخایر راهبردی نفت خود استفاده کردهاند، اما این راهکار موقتی است، هرچه این ذخایر کاهش پیدا کند، کشورها ناچار خواهند شد دوباره آنها را با نفتی که اکنون گرانتر شده است، پر کنند.
فتورهچی اضافه کرد: به گفته کریستوفر ولف، استاد اقتصاد کشاورزی در دانشگاه کرنل، این روند تنها به بازار انرژی محدود نمیشود. او توضیح میدهد که با افزایش قیمت نفت، قیمت گازوئیل نیز بالا میرود و همین سوخت در بسیاری از فعالیتهای کشاورزی استفاده میشود. علاوهبر آن، بسیاری از کودهای شیمیایی نیز وابسته به مشتقات نفتی هستند، بنابراین بالا رفتن قیمت انرژی بهطور مستقیم هزینه تولید محصولات کشاورزی و حتی پرورش دام را افزایش میدهد.
وی عنوان کرد: اگرچه ممکن است مدتی طول بکشد تا این شوک قیمتی به قفسه فروشگاههای مواد غذایی برسد، اما برخی تولیدکنندگان و خردهفروشان ترجیح میدهند از همین حالا قیمتها را تنظیم کنند. ولف میگوید بسیاری از فعالان بازار با منطق «انتظارات عقلایی» عمل میکنند؛ یعنی اگر بتوانند افزایش هزینهها را در آینده پیشبینی کنند، قیمتها را تدریجی بالا میبرند تا بازار با یک شوک ناگهانی روبهرو نشود.
کارشناس اقتصادی تاکید کرد: هفته گذشته اتحادیه مستقل خواربارفروشان آمریکا نیز هشدار داد که اگر قیمت سوخت تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش پیدا کند، قیمت مواد غذایی ممکن است بین ۲ تا ۴ درصد بالا برود. پیشبینی میشود اثر کامل این افزایش قیمتها تا اواسط تابستان خود را نشان دهد.
فتورهچی گفت: در نهایت بسیاری از تحلیلگران معتقدند آنچه اکنون در بازار انرژی دیده میشود، تنها یک نوسان کوتاهمدت نیست. ریسکهای سیاسی و ژئوپلیتیکی بهاحتمال زیاد برای مدتی طولانی بخشی از قیمتگذاری نفت خواهند بود، زیرا شرکتهای انرژی هیچگاه نمیدانند چه زمانی یک تنش خاموش دوباره به بحران یا جنگی تازه تبدیل خواهد شد. شاید همین نااطمینانی، به یکی از اثرات ماندگار این دوره در بازار جهانی انرژی تبدیل شود.
به گزارش ایمنا، در جمعبندی میتوان گفت افزایش قیمت نفت در پی تنشهای اخیر، تنها یک واکنش مقطعی بازار نیست، بلکه بازتابی از شکنندگی ساختار عرضه جهانی انرژی و وابستگی زنجیره تأمین جهانی به گلوگاههای ژئوپلیتیکی است. کنترل ایران بر تنگه هرمز-بهعنوان یکی از حیاتیترین مسیرهای انتقال انرژی جهان-نشان میدهد که حتی اقتصادهایی با ظرفیت تولید داخلی بالا، همچون ایالات متحده، نیز نمیتوانند از اثرات افزایش قیمت جهانی انرژی مصون بمانند؛ زیرا نفت کالایی با قیمتگذاری جهانی است و هر شوک عرضه، هزینه تولید، حملونقل و تجارت را در سطح بینالمللی افزایش میدهد.
افزایش هزینه سوخت اکنون بهطور زنجیرهای به بخشهای مختلف اقتصاد نفوذ کرده است؛ از لجستیک و خردهفروشی گرفته تا کشاورزی و صنایع غذایی. فشار بر کسبوکارها برای انتقال هزینهها به مصرفکننده، احتمال بروز موج جدیدی از تورم وارداتی و تورم هزینهای را تقویت میکند. در کوتاهمدت استفاده از ذخایر راهبردی میتواند از شدت شوک بکاهد، اما در میانمدت کشورها ناچار به بازپر کردن این ذخایر با قیمتهای بالاتر خواهند بود که خود فشار مضاعف ایجاد میکند.
در نتیجه، واقعیت اقتصادی آشکار میشود: ریسک ژئوپلیتیکی به عاملی پایدار در شکلگیری قیمت جهانی انرژی تبدیل شده است و این نااطمینانی ساختاری میتواند برای ماهها یا حتی سالها بر هزینه تولید، قیمت مصرفکننده و سیاستهای اقتصادی کشورها سایه بیندازد، در چنین شرایطی تابآوری اقتصادی و تنوعبخشی به زنجیرههای تأمین انرژی بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند.
