به گزارش خبرگزاری ایمنا، روز شوراها، فقط یک روز در تقویم نیست، روزی است که یادآوری میکند مدیریت یک شهر، تنها با بخشنامه و بودجه و پروژه نمیچرخد؛ بلکه با حضور مردمی میچرخد که پای صندوق رأی آمدند، به نمایندگانشان اعتماد کردند و سرنوشت محله و شهر خودشان را به دستشان سپردند.
شوراهای اسلامی شهر و روستا، یکی از برجستهترین دستاوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران هستند. نهادی که در قانون اساسی ریشه دارد و فلسفه وجودی آن، تحقق «مردمسالاری دینی» در سطوح محلی است؛ جایی که مردم نه فقط در انتخابات، که در تصمیمگیری، نظارت و اجرا نیز سهیم میشوند و شوراها قرار است صدای بیصدایان و چشم بینای مدیران و پل ارتباطی میان حاکمیت و جامعه باشند.
اصفهان با آن پیشینه تاریخی و تمدنی، همیشه نشان داده که مردمش پای کار هستند و شورای شهر اصفهان نیز در طول این سالها، کوشیده است تا نقش خود را به عنوان «پارلمان محلی» به درستی ایفا کند؛ گاهی با تصمیمهایی که چهره شهر را دگرگون کرده، گاهی با نظارتهایی که مانع از اشتباهات بزرگ شده و همیشه با تلاشی خاموش برای اینکه شهر به جایگاه واقعی خود برسد.
واقعیت این است که میان «شورا در قانون» و «شورا در عمل» فاصلهای عمیق وجود دارد، فاصلهای که گاهی به درهای بیبازگشت شبیه میشود و شوراها در سند بالادستی، پارلمان محلی هستند، اما در میدان عمل، گاهی تا مرز یک نهاد تشریفاتی عقب مینشینند.
از یک طرف شوراها میگویند «ما نماینده مردم هستیم»، از طرف دیگر، بسیاری از تصمیمهای کلان شهری بدون حضور مؤثر آنها گرفته میشود و از آن سختتر، گاهی خود شورا هم نمیداند با این همه ظرفیت قانونی، مالی و انسانی، چطور باید «صدای مردم» باشد؛ نه «صدای حاکمیت» یا «صدای مدیران».
آنچه در ادامه میخوانید حاصل گفتوگوی خبرنگار ایمنا با مجید نادرالاصلی، رئیس کمیسیون ویژه آب و مناطق کمبرخوردار شورای اسلامی شهر اصفهان است.
شورا در تمام ۳۶۵ روز سال در میان مردم حضور دارد / از شبهای قدر تا محلههای کمبرخوردار
ایمنا: هر سال نهم اردیبهشت را به عنوان روز شوراها گرامی میداریم؛ از شوراها تجلیل میشود، از نقش مردم در مدیریت شهری میگوییم. اما سوال اینجاست: غیر از این روز، در ۳۶۴ روز دیگر سال، مردم چقدر حضور شورا را در محلهها و زندگی خودشان حس میکنند؟ اگر یک شهروند عادی بپرسد ، روز شوراها چه فرقی با روزهای دیگر سال برای من دارد؟»، چه پاسخی به او میدهید؟
نادرالاصلی: در روابطمان با مردم، عنصری هستم که در حوزه بحثهای اجرایی زیاد بودم و در نگاه مردم ، مردمداری بودنم به خوبی قابل قبول است. شورا در این دوره با توجه به شناختی که از گذشته و اطلاعی که داریم، ارتباطش با مردم خوب بوده است.
این ارتباط خوب در محافل گوناگون چه تخصصی، چه فردی و اجتماعی و احیاناً محلههایی که مراسم یا مناسبتهایی برگزار میشود، مشهود بوده است. ما به عنوان شورا در تمام ۳۶۵ روز سال، هر گاه فرصتی ایجاد میشد و هرگاه شرایطی بود برای حضورمان، نمونه آن همین شبهای قدر با حضور مردم در خیابانها است.
همیشه باید ببینیم چه کسانی در خانه نشستند و چه کسانی میان مردم هستند. من میبینم دوستانم با مناعت طبع و حوصله مینشینند، گوش میکنند و حرف مردم را میشنوند. این نکته در تمام ۳۶۵ روز به اقتضای زمان، مکان و موضوع، وجود داشته است و شورا در میدان پیگیری و نظارت حضور دارد.
ایمنا: سال جاری روز شوراها در شرایطی برگزار میشود که انتخابات شوراها به دلیل جنگ رمضان به تعویق افتاده است. بهعنوان یک عضو شورا، این تعویق را فرصت میدانید یا تهدید؟ شورای ششم چه استفادهای از این زمان اضافه خواهد کرد؟
نادرالاصلی: من تمدید زمان شورا را یک فرصت برای خودم نمی دانم و به آن اعتقادی نداشتم؛ هر چند از خرداد سال گذشته که باید انتخابات شوراها برگزار میشد، جنگ دوازدهروزه اتفاق افتاد و در عمل شرایطی برای برگزاری انتخابات وجود نداشت. پس از آن تا داستان اغتشاشات دی ۱۴۰۴ و تا جنگ رمضان شرایط کشور با بحرانهای متوالی روبهرو شده است. در حال حاضر نیز شرایط برای برگزاری انتخابات میسر نیست.
به عبارت دیگر، جبر زمانه موجب شده است که انتخابات برگزار نشود و این سلیقه فلان شخص یا فلان جناح نبوده است؛ این نکته مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد، اما سوال اینجاست که آیا میتوان از این شرایط به عنوان یک فرصت استفاده کرد؟ باید از همه شرایط و از دقیقههای عمر به عنوان فرصت بهره برد.
شرایط کار در شرایط غیرمعمول سخت است. وقتی شما ندانید که چه کاری میخواهید انجام دهید، چگونه فرصت خواهید داشت؟ این خود یک عیب محسوب میشود ،اما دیروز در شورا این بحث را به صورت جدی مطرح کردیم که باید تلاش کنیم کارها در مسیر و روال خود به خوبی و صحیح انجام شود.
باید این شرایط خاص را لحاظ کنیم و بعد برای آن برنامه داشته باشیم. بحثهای خوبی در این زمینه انجام شد و امیدواریم که اعضای شورا نیز این مسئله را تبدیل به فرصت کنند.
از شورا و شهرداری استفاده ابزاری میشود
ایمنا: روز شوراها، فرصتی است برای یادآوری جایگاه شوراها به عنوان «پارلمان محلی»، اما واقعیت این است که بسیاری از تصمیمهای کلان شهری، گاهی بدون در نظر گرفتن نظر شوراها گرفته میشود. شما به عنوان یک عضو شورا، مهمترین کاستی قانونی یا ساختاری که موجب میشود شوراها نتوانند به جایگاه واقعی خود برسند، چیست؟ اگر قانون فردا اصلاح شود، اولین تغییری که پیشنهاد میدهید کدام است؟
نادرالاصلی: ایده مدیریت واحد شهری در بعضی از کشورها بهگونهای است که پلیس، دادگستری و نهادهای خدماتی همچون آب، برق و گاز زیر نظر مدیریت شهری هستند، اما در چارچوب کشور ما این چیزها محققشدنی نیست.
شورا نباید توقع مدیریت واحد شهری را داشته باشد هرچند خیلیها دنبال این موضوع بودند ،اما مجموعه شاکله نظام جمهوری اسلامی با ساختار قانون اساسی اصلاً به چنین چیزی توجه نکرده است. ما هم دنبال این نیستیم که استاندار یا مقامات اجرایی و حاکمیتی استان در حوزه ما ورود کنند. در مقابل، همانطور که مجلس و رئیس جمهور در نظام مبتنی بر رأی مردم هرکسی در جایگاه خود باید به او توجه شود، امروز مدیریتهای شهری در کلانشهرها نقش بسزایی در مدیریت کلان استان باید داشته باشند.
مدیریت استان به اقتضای اینکه شهرداری پول دارد، نیرو دارد و امکانات و فرصتهایی دارد از آن استفاده میکند اما آنجایی که باید استفاده کند استفاده نمیکند. از طرف دیگر خود شهرداری در یک سری جایگاههای خوب ورود نمیکند. شهرداری باید عضو بسیاری از شوراهای اساسی استان باشد، نه نمایندگانشان، بلکه خود شخص شهردار. شهردار میتواند از کلیت شهر دفاع کند.
رئیس شورای شهر اصفهان بهعنوان یک چهره شاخص و برنامهای باید در شوراهای مهم استان مورد توجه باشد؛ با این کار دو نقش پیدا میشود: اول اینکه رئیس شورا متوجه میشود باید قدرتمندانه در این جلسات شرکت کند و دوم اینکه حاکمیت احساس میکند این فرد به عنوان نماینده نیازمندان حضور دارد، اما این موارد مغفول مانده است.
در حال حاضر از شورا و شهرداری استفاده ابزاری میشود؛ حضور شهرداری در عرصه فرهنگی و اجتماعی باید حضور برنامهای، طراحی، ایدهپردازی و ایدئولوژیک باشد، نه یک حضور به روش پولدار شدن؛ این دو مقوله کاملاً متفاوت است و این مفهوم از سوی مدیریت شورا و شهرداری نسبت به مدیریت حاکمیت استان و کشور در سطح کشور هم همینطور است.
اگر اعضای شورای استانی دارای ظرفیتهای خوبی نباشند و نتوانند از کیان و اعتبار استان بزرگی مثل اصفهان دفاع کنند، طبیعتاً جایگاهی نخواهند داشت.
این جایگاه باید حفظ شود و وقتی حفظ میشود که خود صاحبمدعا ظرفیتهای لازم را داشته باشد. آنچه تاکنون محقق نشده این است که شورا به عنوان یک نهاد قانونی در چارچوب ظرفیت قانون اساسی به آن نگاه نمیشود و خود شورا نیز از این ظرفیت به درستی استفاده حقوقی نکرده است. شوراها باید به جایگاه واقعی خود در نظام تصمیمگیری کشور برسند.
ریلگذاریهای شورا، تصمیمسازیها و تصمیمگیریها برای مدیریت شهری مطلوب است
ایمنا: شورای ششم با شعارهایی همچون «شفافیت»، «مردمیبودن» و «تخصصگرایی» روی کار آمد. پس از پنج سال، اگر یک کارنامه صادقانه به مردم بدهید، در این سه شاخص به خودتان چند نمره از ۲۰ میدهید؟
نادرالاصلی: انسانها توان و ظرفیت خدادادی متفاوتی دارند، و انسان که خلیفه الله است هیچ وقت هیچ راهی برای او راه تمام نیست. حساب این نیست که من به خودم امتیاز بدهم، من امتیاز نمیدهم به خاطر اینکه در مقابل این مردم و نظامی که امروز در دنیا اسوه و الگوی نظام حاکمیتی مردمی شده است، برای خودمان نباید ارزش عددی قائل باشیم. ارزش عددی نیست که در آن پیرامون محورهایی همچون شفافیت، تخصصگرایی، در کار بیامان و استفاده از همه فرصتها برای مردم به معنای عام عمل کرد.
من آدمی هستم که سعی میکنم تبلیغاتی نباشم و نمیخواهم از این فضا سوءاستفاده کنم. اما مردمی که امروز چهل و هفت سال است به شکلهای مختلف در صحنه حضور دارند، تکلیف ما را با خودمان روشن میکنند و باید به مردم خدمت کرد. تلقی من از رویکردهای ریلگذاریهای شورا، تصمیمسازیها و تصمیمگیریها برای مدیریت شهری این است که انصافاً روی نقطه خوبی قرار گرفته است.
نگاه اعضای شورا نگاه خوبی است یعنی وقتی که عامه اعضا بحث تخفیف به مردم را مطرح میکنند، یک شهر زنده و پویایی همچون اصفهان که کمتر به آن توجه شده است، میتواند برای اداره خود هزینهها و بودجههای خاص خود را داشته باشد. اما موقعی که بحث استفاده از ظرفیتهای درآمدی میشود، سعی شده است که لحاظ مردم بیشتر مورد توجه قرار گیرد و سمت مردم بیشتر گرفته شود.
حسرت میخوریم که از داشتههای اصفهان درست استفاده نکردیم
ایمنا: اگر بخواهید یکی از تصمیمهای شورا را نام ببرید که واقعاً چهره شهر را تغییر داده و مردم لمسش کردهاند، آن تصمیم چیست؟ و در مقابل، کدام تصمیم را حسرت میخورید که کاش نهگفته بودید؟
نادرالاصلی: این سوال سخت است، از این جهت که اداره شهر اداره یک موجود زنده است و در نگاه اول وقتی شهر را میبینید، همه چیز در ظاهر امر در جای خود قرار دارد، این حکایت از آن دارد که کمتر به تصمیمها خدشه وارد شده است.
اصفهان در درون خود قدرت لایزالی دارد که اگر درِ تمام استانها و شهرها به روی این شهر بسته شود، روی پای خود میایستد، . این منابع شامل امنیت، منابع مالی، منابع انسانی و دادههای علمی میشود اما نتوانستیم به خوبی از آنها استفاده کنیم.
با وجود اینکه عزم لازم را داشتیم و مصوبات ما برای نگاههای نخبگان کم نبود، اما ظرفیتهای اصفهان در همه حوزهها، هم به لحاظ فکری، هم سیاسی، هم اجتماعی و هم فرهنگی، داشتههای بزرگی است که میتوانستیم بهتر از اینها از آنها استفاده کنیم. شاید برخی نگاههای متفاوت حتی بین اعضای شورا، ما را به یک انسجام برای مولدسازی شهر نرساند.
ما میتوانستیم از ظرفیتهای شهرمان برای تولید علم، ثروت، اندیشه و موارد مشابه استفاده کنیم تا اصفهان را به آنچه حقش است، برسانیم. حسرت بزرگ شورا، ناتوانی در بهرهبرداری کامل از این ظرفیتهای بینظیر و عدم دستیابی به انسجام لازم برای تصمیمات کلان مولدسازی بوده است.
شهر اصفهان ظرفیت بیشتری از آنچه تاکنون دیده شده دارد.
ایمنا: یکی از مهمترین وظایف شورا، نظارت بر شهرداری است. در این پنج سال، چند بار شورا واقعاً در مقابل یک تصمیم غلط شهرداری ایستاده و آن را تغییر داده؟ یک نمونه ملموس برای مردم بگویید.
نادرالاصلی: اگر به اجزای شهرداری نگاه کنیم، اجزا کار خودشان را انجام میدهند، اما این اجزا یک مجموعه به هم پیوسته هستند. باید از خوب دفاع کرد و برای بدها برنامه داشت. من در مجموع مدیریت شورا و شهرداری را مدیریت رودربایستی و بدون یک برنامه نظارتی خوب میدانم و معتقدم در ارزیابیها خوب عمل نکردیم. حتما نظرمن مورد چالش قرار خواهد گرفت، اما واقعیت باید گفته شود.
در ارزیابیها، نظارتهای ما جزیرهای بوده است. اساساً مدل شورایی به این شکل درآمده که هر کس به اقتضای سلیقه و برداشت خود نظارت دارد، در صورتی که شورا به کل شهرداری به عنوان یک واحد کلی نگاه میکند.
شورا نسبت به این مجموعه به صورت کل در حوزه عمرانی، شهرسازی، اقتصادی و درآمدی، برنامهریزی، فرهنگی، حملونقل و ترافیک، مسئولیت دارد، اما این مجموعه واحد را به صورت اجزا تقسیم کردهایم. هر کسی از دریچه نگاه خودش نسبت به مجموعه ورود میکند و نتیجه آن چیزی نیست که باید باشد.
این نظارت جزیرهای و سلیقهای موجب شده است که شورا نتواند به وظیفه اصلی خود که نظارت کلنگر و مؤثر بر شهرداری است، به درستی عمل کند.
ایمنا: اساساً فلسفه وجودی شورای شهر این است که صدای مردم را وارد تصمیمگیری کند. سوال اینجاست که شما چطور ثابت میکنید تصمیمهای شورای شهر واقعاً بازتاب خواست و منفعت مردم اصفهان است نه سلیقه مدیران و فشارهای نهادی؟ چه سازوکار عملی و قابل سنجشی برای این ادعا دارید؟
نادرالاصلی: شورا در قانون اساسی ما یک مبنا دارد و آن اعتقاد به رأی مردم است. با اینکه همچون بسیاری از دولتها و شخصیتها میتوانستند خودشان تصمیم بگیرند و تصمیم صحیحی هم بگیرند اما آمدند و بحث رأی مردم را مطرح کردند و قدرت با این رأی تقسیم شد. این یکی از محاسن نظام جمهوری اسلامی ایران است. مجلس از نمایندگان مردم تشکیل میشوند و نمایندگان مردم نیز شوراها قرار میگیرند و البته دو کاربرد تفاوت دارند؛ یکی در سطح کشوری و پارلمان کشوری عمل میکند و دیگری در سطح استانی و شهری یعنی پارلمان شهری.
قوت و قدرت شوراها اعم از روستایی، بخش، شهرستان، شهر و استان، قدرت بالایی است. اگر شما به ظرفیت کلانشهرها نگاه کنید، ظرفیت مدیریت شهری به هر لحاظی از جمله نیروی انسانی، داشتههای برنامهای، منابع انسانی، منابع و ثروتهای مادی و امکانات، حتماً از ظرفیت استان بالاتر است.
بودجه شهرداریهای مراکز استان اصلاً قابل قیاس با بودجه کل استان نیست. یکی از عاملهای مهم برای تصمیمسازیها و تصمیمگیریها، بحث درآمد، بودجه، نیروی انسانی و امکانات است و این امکانات با هیچ نهادی قابل مقایسه نیست. در سال ۱۴۰۳، بودجه عمرانی استان اصفهان چهار هزار میلیارد تومان بوده است در حالی که در همان زمان، بودجه شهرستان (شهرداری اصفهان) بیش از هفده هزار میلیارد تومان بوده است.
بودجه عمرانی شهرداری حدود چهار برابر بودجه عمرانی استان است و این یک ظرفیت است که نماینده مجلس باید بداند و از آن استفاده کند، مدیریت استان و نهادهای اجتماعی و فرهنگی نیز باید بدانند و از آن بهره ببرند. در رأس همه اینها، مدیریت اجرایی کشور باید این ظرفیتها را بشناسد و اگر همه این نهادها با هم منسجم شوند، خروجی مطلوبی حاصل خواهد شد.
ما معتقدیم که از منابع خودمان با توجه به درآمدها و تحقق آن، در جهت رساندن به حقوق واقعی خود خوب استفاده میکنیم. اگر بخواهید نمره بگیرید، قطعاً نمره بالاتر است. در تمام این معضلات و مشکلات مقطعی که کشور داشته است، اگر به تحقق بودجه کشور نگاه کنید که با سازوکار عظیمی تدوین، تصویب و ابلاغ میشود و به مرحله اجرایی میرسد، تحقق بودجه در شهرداری حداقل از بودجه کشوری بالاتر است.
این یک ظرفیت مهم است که اگر این دو راستا (پارلمان ملی و پارلمان محلی) در کنار هم قرار بگیرند، خروجی محبوب و مطلوبی برای مردم خواهد داشت. شوراها به عنوان پارلمانهای محلی، با برخورداری از بودجههای خوب و نیروی انسانی متخصص، میتوانند نقشی فراتر از جایگاه فعلی خود در مدیریت استان ایفا کنند.
میدان اصلی در اختیار شهرداری است
ایمنا: در آستانه روز شورا، اگر بخواهید یک وعده مشخص، اندازهگیریشده و زماندار به مردم اصفهان بدهید که تا پایان سال جاری محقق خواهد شد، آن وعده چیست؟
نادرالاصلی: شورا در موقعیتی نه چندان محکم قرار دارد، اما تا لحظات پایانی فرصت باید خدمتگزار مردم باشد؛ قانون گفته است که اعضای شورا باید روی چگونگی امور علامت سوال بگذارند که چه اتفاقی دارد میافتد.
معتقدم به خاطر مردم باید زیر ذرهبین بسیار جدیتری قرار بگیریم. وزیر کشور در این وضعیت کشور باید بداند چه عملکرد مثبتی باید داشته باشیم. در شرایط جنگ تحمیلی سوم بهرغم اینکه تمام نهادها و مدیریتهای کشور در اداره جنگ تکلیف و وظیفه دارند، تنها شهرداری آرام و مؤمنانه عمل میکند و این در حالی است که سایر نهادهای مدیریتی از استاندار تا سایرین، شهرداری را به اسم همه اجزای حوزه جنگ میگذارند که جنگ را اداره کند و کمک کند و این ظلم به شهر است.
شهر ما پروژههای بسیار خوبی دارد که باید افتتاح میشد، اما یک بخش شرایط جنگ و بخش دیگر ظرفیتها و توانمندیهای مالی ما این فرصت را از ما گرفته و نتوانستیم انجام دهیم.
بحث مدیریت این است که با وجود اینکه شهرداری به عنوان یک باور شخصی خودش دارد عمل میکند، اما شهرداری و شورا باید یک توزیع کار برای همه داشته باشند. در اصفهان، استاندار و معاونان به ویژه معاون عمرانی، امنیتی و اقتصادی باید به کمک هم و با همکاری سازمان مدیریت و برنامهریزی، راه را بچرخانند.
این راه میتواند فرصتهای خوبی را برای شهرداری ایجاد کند تا بتواند به تولید درآمد بهتر برای ارائه خدمت به مردم بپردازد. سازمانهای دیگر خدماتی نیز همینطور هستند. اگر استاندار نتواند تجمیع خدمتی انجام دهد و بار را فقط به عهده شهرداری بگذارد، شهر در شرایط جنگی در تنگنای درآمدی قرار میگیرد.
این موضوع موجب میشود که شهرداری در بحث پرداخت حقوق، نظافت و آرایش شهر، اجرای برنامههای عمرانی و توسعه شهر دچار مشکل شود. ما نیازمند همسویی خوب با مدیریت استان هستیم. مدیریت استان باید با ما همراهی کامل داشته باشد چرا که میدان اصلی در اختیار شهرداری است و اولین و بیشترین جایی که در اغتشاشات و جنگ آسیب دیده، زیرساختهای شهری و نهادهای شهر است.
شهرداری نهادی است که با توجه به این مباحث، نیازمند یک مدیریت واحد پاسخگو و روبه جلو برای خدمت به مردم شهر و افزایش قدرت تمدنی، اداری و مدیریتی شهر است. توزیع عادلانه وظایف بین نهادهای مختلف در شرایط بحرانی، رمز موفقیت در اداره جنگ خواهد بود.
