به گزارش خبرگزاری ایمنا از لرستان، سالهاست که صنایعدستی لرستان با دستان هنرمند زنانی زنده مانده که باوجود مشکلات اقتصادی، کمبود امکانات و بیتوجهی به زیرساختها، همچنان برای حفظ هنرهای بومی تلاش میکنند. «ماشتهبافی» یکی از اصیلترین هنرهای لرستان است که این روزها کمتر از گذشته به آن پرداخته میشود؛ هنری که نهتنها بخشی از هویت فرهنگی مردم لرستان به شمار میرود، بلکه میتواند به منبعی مهم برای اشتغال و درآمدزایی تبدیل شود.
مژگان پیوند، هنرمند و مربی صنایعدستی خرمآباد، بیش از ۱۵ سال است در حوزه آموزش و تولید صنایعدستی فعالیت دارد. او که از اداره یک خیریه وارد مسیر آموزش هنر به گروههای آسیبپذیر شده، امروز با راهاندازی کارگاههای تولیدی و آموزش رایگان، تلاش میکند ماشتهبافی را دوباره به جایگاه اصلی خود بازگرداند.
او معتقد است صنایعدستی لرستان بهویژه ماشتهبافی، ظرفیت بالایی برای اشتغال، صادرات و جذب گردشگر دارد؛ ظرفیتی که بهدلیل نبود حمایت، ضعف زیرساختها و کمبود فرهنگسازی هنوز بهدرستی مورد استفاده قرار نگرفته است.
ایمنا: چه شد که وارد حوزه صنایعدستی شدید؟
پیوند: قبل از ورود به این حوزه، مؤسسه خیریهای به نام «نازنین زهرا» داشتم. در آن دوران با خانوادههای زیادی در ارتباط بودم که شرایط اقتصادی سختی داشتند، یکی از کارشناسان فرمانداری به من پیشنهاد داد بهجای کمک مقطعی، مهارتی آموزش دهم تا افراد بتوانند خودشان درآمد کسب کنند.
زمانی که دیدم کمکهای مردمی پاسخگوی نیاز خانوادهها نیست، تصمیم گرفتم بهجای «ماهی دادن»، «ماهیگیری یاد بدهم». مهارتهایی را که سالها پیش در تهران و دورههای مختلف یاد گرفته بودم، وارد کار کردم و ابتدا یک کارگاه کوچک خانگی راه انداختم.
امروز سه کارگاه فعال دارم و یکی از مهمترین آنها در مجموعه «دریک» ویژه بیماران اعصاب و روان فعالیت میکرد، در آن مجموعه حدود ۶۰ مددجو حضور داشتند که برای ۲۵ نفر از آنها مجوز فعالیت صادر کردیم و آموزش کامل دیدند و اکنون برای ما تولید انجام میدهند.
ایمنا: اکنون تمرکز اصلی شما روی چه رشتهای است؟
پیوند: مجوز اصلی من در حوزه سوزندوزی و رودوزیهای سنتی است، اما اکنون بیشتر تمرکزم روی «ماشتهبافی» قرار دارد؛ زیرا ماشته یک هنر اصیل و مختص لرستان است.
زمانی که در نمایشگاههای مختلف کشور حضور پیدا میکنیم، میبینیم بسیاری از رشتهها در استانهای مختلف تولید میشوند و بازار رقابتی سنگینی دارند، اما ماشته فقط متعلق به لرستان است و همین ویژگی باعث شده در هر نمایشگاهی ماشته با نام لرستان مشتری خاص خودش را داشته باشد.
برای مثال، اگر گلیم از لرستان را به نمایشگاهی در بندرعباس ببریم، ممکن است فروش خوبی نداشته باشد، چرا که استانهای دیگری مثل اردبیل و ایلام هم در این حوزه فعال هستند، اما وقتی ماشته عرضه میکنیم، مشتری میداند این هنر فقط متعلق به لرستان است.
ایمنا: در تولیدات ماشته تا چه اندازه نوآوری دارید؟
پیوند: امروز تلاش کردهایم طرحها را متناسب با نیاز بازار تغییر دهیم، در گذشته بیشتر ماشتهها چهارخانه و سنتی بودند، اما اکنون مدلهای تکرنگ، سجاده، رومیزی و سفرههای مدرن هم تولید میکنیم.
برخی افراد به استفاده از پشم حساسیت دارند و نمیخواهند از سجاده پشمی استفاده کنند، به همین دلیل در بعضی محصولات از نخهای جدید استفاده میکنیم، اما همچنان اصالت کار حفظ میشود.
حتی شخصاً در خانه از ماشته بهعنوان زیر سفره یا رومیزی استفاده میکنم و معتقدم این هنر قابلیت حضور در سبک زندگی امروز را هم دارد.
ایمنا: روند تولید ماشته چگونه است؟
پیوند لرستان در حوزه رنگرزی و تأمین مواد اولیه زیرساخت مناسبی ندارد. به همین دلیل دست به کار شدیم و بخش زیادی از کار را خودمان انجام میدهیم.
پنجشنبه و جمعهها به مناطق دامدار میروم و پشم جمعآوری میکنم. بسیاری از دامداران پشمها را دور میریزند؛ چرا که امکان فروش ندارند. بعد از جمعآوری، پشمها را در خانه داخل دیگ میشوییم، با روشهای سنتی تمیز میکنیم و خشک میکنیم.
این مهارتها را از مادرم یاد گرفتهام، او هنوز هم با دوکهای قدیمی نخریسی میکند، اما من بخشی از کار را با دستگاه ریسندگی انجام میدهم تا سرعت تولید بیشتر شود. بعد از آماده شدن نخ، مرحله بافت آغاز میشود و تولید یک ماشته سنتی حدود ۱۰ روز زمان میبرد.
ایمنا: بازار فروش محصولاتتان چگونه است؟
پیوند: بازار صنایعدستی بسیار خوب است، بهویژه اگر تولیدکننده بتواند در نمایشگاههای سراسری حضور داشته باشد، بخش زیادی از فروش من از طریق نمایشگاههای میراث فرهنگی، بسیج و سازمانهای مختلف انجام میشود. علاوه بر فروش مستقیم در نمایشگاهها مشتریان ثابتی پیدا کردهام که بهصورت ماهانه سفارش میدهند.
برای مثال، در بندرعباس مشتریانی دارم که هر ماه چندین سری سجاده و ماشته سفارش میدهند، در اهواز هم مشتری ثابت دارم.
فروش صنایعدستی بهویژه در ایام نوروز فوقالعاده است، سال گذشته تنها در یکی از نمایشگاههای نوروزی خرمآباد حدود ۴۰۰ میلیون تومان فروش داشتم و واقعاً صنایعدستی میتواند درآمد بالایی ایجاد کند.
ایمنا: بزرگترین چالش شما چیست؟
پیوند: مهمترین مشکل ما صادرات و نبود زیرساخت است، تولیدکنندگان صنایعدستی کمتر بهصورت مستقیم وارد بازار صادرات میشوند و معمولاً واسطهها و دلالها سود اصلی را میبرند.از طرف دیگر لرستان در حوزه رنگرزی و تولید نخ ضعف جدی دارد. بسیاری از تولیدکنندگان مجبورند نخ را از اردبیل تهیه کنند و این موضوع هزینه تولید را بسیار بالا میبرد.
زمانی که مواد اولیه از استان دیگری تأمین میشود، قیمت نهایی محصول هم افزایش پیدا میکند و رقابت سختتر میشود. چند بار برای گرفتن کارت بازرگانی و ورود به حوزه صادرات اقدام کردم، اما روند اداری بسیار سخت و زمانبر بود.
حتی برای شاگردانی که در کارگاه آموزش میبینند، صدور مجوز با مشکلات زیادی روبهرو است و گاهی افراد دو سال منتظر دریافت مجوز میمانند.
ایمنا: نقش گردشگری را در فروش صنایعدستی چطور میبینید؟
پیوند: گردشگری تأثیر بسیار زیادی دارد، بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی زمانی که به لرستان میآیند، بهدنبال محصولات اصیل بومی هستند. بارها پیش آمده گردشگرانی که سالها قبل از لرستان ماشته خریدهاند، دوباره برای خرید مراجعه کردهاند، حتی برخی گردشگران خارجی وقتی وارد بازارچه میشوند، به طور مستقیم سراغ محصولات ماشته میروند و این نشان میدهد اصالت این هنر را میشناسند.
ایمنا: چه میزان از حمایت نهادهای دولتی بهرهمند شدهاید؟
پیوند: بسیج سازندگی بیشترین حمایت را از من داشته و تنها نهادی بوده که وام در اختیارم قرار داده است، میراث فرهنگی نیز در زمینه اعزام به نمایشگاهها و اختصاص فضا برای عرضه محصولات همکاری خوبی داشته است. در بسیاری از نمایشگاههای سراسری بهعنوان نماینده صنایعدستی لرستان حضور داشتهام و آثار هنرمندان شهرهای مختلف استان را نیز عرضه کردهام.
ایمنا: چه اقداماتی میتواند به توسعه صنایعدستی کمک کند؟
پیوند: مهمترین مسئله، فرهنگسازی است. بسیاری از جوانان نمیدانند صنایعدستی میتواند درآمد بالایی داشته باشد، اگر به جوانان توضیح داده شود که این هنر هم درآمدزا است و هم بخشی از هویت فرهنگی استان را حفظ میکند، استقبال بیشتری شکل میگیرد.
همچنین استان نیاز جدی به مرکز رنگرزی، تأمین نخ و اتحادیه تخصصی صنایعدستی دارد تا هنرمندان بتوانند مواد اولیه را بهصورت عمده و با قیمت مناسب تهیه کنند.
ایمنا: فعالیت با مددجویان چه تجربهای برای شما داشته است؟
پیوند: یکی از شیرینترین خاطرات زندگی من مربوط به مددجویان اعصاب و روان مجموعه «دریک» است، زمانی که برای نخستینبار محصولی تولید کردند و متوجه شدند میتوانند با دسترنج خود درآمد داشته باشند، اشک شوق در چشمانشان جمع شد.
برخی از آنها با درآمد حاصل از فروش آثارشان برای خانواده خرید میکردند و همین موضوع انگیزه زیادی برای ادامه کار به آنها میداد اما در جریان جنگ اخیر ساختمان آن مجموعه آسیب دید و کارگاه تعطیل شد و اکنون شرایط آموزش برای آن مددجویان سخت شده است.
ایمنا: اگر امکانات بیشتری داشته باشید، چه برنامهای برای آینده دارید؟
پیوند: اگر سرمایه و امکانات بیشتری داشته باشم، نخستین کاری که انجام میدهم راهاندازی مجموعه رنگرزی و تکمیل زنجیره تولید است، امروز بخش زیادی از پشم دامداران بدون استفاده رها میشود، درحالیکه میتوان با ایجاد یک مرکز تخصصی، هم برای دامداران درآمد ایجاد کرد و هم مواد اولیه صنایعدستی استان را تأمین کرد.
ایمنا: صنایعدستی چه اهمیتی برای فرهنگ لرستان دارد؟
پیوند: صنایعدستی بخشی از فرهنگ و هویت ماست،ما با همین ماشتهها، رنگهای طبیعی و دستبافتهها بزرگ شدهایم.
زمانی که یک گردشگر خارجی با شناخت قبلی وارد بازارچه میشود و مستقیم سراغ ماشته لری را میگیرد، یعنی اصالت این هنر شناخته شده است. حیف است چنین هنری فراموش شود.
ایمنا: سخن پایانی؟
از مسئولان انتظار دارم بودجه حوزه صنایعدستی و میراث فرهنگی را افزایش دهند. بسیاری از هنرمندان بهدلیل مشکلات مالی و نبود حمایت، کار را رها میکنند یا به فروش محصولات غیربومی روی میآورند.
اگر حمایت واقعی، تأمین مواد اولیه، ایجاد اتحادیه تخصصی و زیرساختهای لازم فراهم شود، صنایعدستی لرستان میتواند به یکی از مهمترین ظرفیتهای اقتصادی و فرهنگی استان تبدیل شود.
